Cieplejsze dni oraz zbliżający się okres wakacyjny to czas, w którym wiele osób planuje urlop, wybiera oferty biur podróży i zawiera umowy na wyjazdy krajowe lub zagraniczne. W ostatnim czasie coraz częściej słyszymy jednak pytania – czy po podpisaniu umowy organizator wypoczynku może jeszcze zmienić cenę wycieczki? Temat ten jest szczególnie aktualny w związku z dynamicznie zmieniającą się sytuacją gospodarczą i międzynarodową, która może wpływać m.in. na ceny paliw, koszty transportu lotniczego, opłaty lotniskowe czy kursy walut.
Co dla wielu może być zaskoczeniem, odpowiedź na wyżej postawione pytanie jest twierdząca, ale też podwyżka ceny nie jest dopuszczalna w każdym przypadku.
Zasady zmian cen dla imprez turystycznych reguluje ustawa z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych.
Czym jest impreza turystyczna?
Na początku warto wyjaśnić, czym w ogóle jest „impreza turystyczna”. W potocznym języku kojarzy się ona często z wycieczką, wczasami albo wyjazdem zorganizowanym przez biuro podróży. Wspomniana ustawa przewiduje, że dla statusu „imprezy turystycznej” wymagane jest mi.in. połączenie co najmniej dwóch różnych rodzajów usług turystycznych na potrzeby tej samej podróży lub wakacji. Usługami turystycznymi mogą być – przewóz pasażerów, zakwaterowanie, wynajem pojazdu albo inna usługa świadczona podróżnemu, jeżeli nie jest tylko dodatkiem do jednej z tych głównych usług. Przykładowo z imprezą turystyczną możemy mieć do czynienia, gdy kupujemy w biurze podróży pakiet obejmujący przelot i hotel. Nie każdy wyjazd będzie jednak imprezą turystyczną. Ustawy nie stosuje się m.in. do imprez trwających krócej niż 24 godziny, chyba że obejmują nocleg.
Zmiana ceny wycieczki musi wynikać z umowy i ustawy
Zasadniczo podróżny powinien móc zakładać, że cena wskazana w umowie jest ceną, którą ma zapłacić za wyjazd. Ustawodawca przewidział jednak wyjątek. Zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy, po zawarciu umowy o udział w imprezie turystycznej podwyższenie ceny jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy w umowie wyraźnie zastrzeżono taką możliwość oraz gdy umowa przewiduje także prawo podróżnego do obniżki ceny.
Oznacza to, że samo ogólne stwierdzenie organizatora, iż „koszty wzrosły”, nie wystarczy dla zmiany ceny. Podwyżka ceny musi być podyktowana okolicznościami wskazanymi w ustawie oraz mieć podstawę w umowie. Jeżeli w umowie nie ma wyraźnego postanowienia pozwalającego na zmianę ceny, organizator nie powinien żądać dopłaty od podróżnego.
Jeżeli natomiast zastrzeżenie zmiany ceny pojawia się w umowie, to wtedy należy sprawdzić czy powstały dodatkowe przesłanki wskazane wprost w ustawie. Art. 45 ust. 2 ustawy wskazuje zamknięty katalog przyczyn, które mogą uzasadniać podwyższenie ceny.
Podwyższenie cen jest możliwe wyłącznie jako bezpośredni skutek zmiany:
- ceny przewozów pasażerskich wynikających ze zmiany kosztów paliwa lub innych źródeł zasilania;
- wysokości podatków lub opłat od usług turystycznych objętych umową o udział w imprezie turystycznej, nałożonych przez podmioty, które nie biorą bezpośredniego udziału w realizacji imprezy turystycznej, w tym podatków turystycznych, opłat lotniskowych lub opłaty za wejście na pokład i zejście na ląd w portach oraz na lotniskach;
- kursów walut mających znaczenie dla danej imprezy turystycznej.
W praktyce oznacza to, że organizator może powołać się np. na wzrost kosztów paliwa lotniczego lub wzrost opłat lotniskowych. Nie może natomiast podwyższyć ceny tylko dlatego, że błędnie skalkulował ofertę.
Podwyżka ceny a termin 20 dni przed wyjazdem
Przepisy chronią jednak podróżnych przed zmianą ceny w krótkim okresie przed wyjazdem. Zgodnie z ustawą ustalona w umowie cena nie może być podwyższona w okresie 20 dni przed datą rozpoczęcia imprezy turystycznej. Jeżeli więc organizator informuje o podwyżce na tydzień przed wylotem, takie działanie powinno budzić poważne wątpliwości. Termin 20 dni ma dać podróżnemu poczucie stabilności i bezpieczeństwa tuż przed planowanym wyjazdem.
W przypadku jednak gdy spełnione zostaną podstawowe przesłanki zmiany ceny, to warto wiedzieć, że organizator musi realizować jeszcze określone obowiązki, przede wszystkim powiadomić podróżnego o zmianie ceny na trwałym nośniku (np. e-mail, korespondencja pisemna), w sposób jasny i zrozumiały, jak również uzasadnić podwyżkę i wskazać sposób jej obliczenia. Na wypadek sporu – zasadne jest zachowanie korespondencji z biurem podróży.
Prawo do obniżki ceny i limit podwyżki powyżej 8%
Warto wiedzieć, że mechanizm zmiany ceny działa w dwie strony. Jeżeli umowa przewiduje możliwość podwyższenia ceny, podróżny ma również prawo do obniżki ceny, gdy po zawarciu umowy, a przed rozpoczęciem imprezy, obniżą się koszty wskazane powyżej jako stanowiące podstawę do podwyżki.
Wspomnieć też należy, że regulacje chronią podróżnych przed nadmiarowymi podwyżkami. Jeżeli organizator proponuje podwyższenie ceny przekraczające 8% całkowitej ceny imprezy turystycznej, podróżny może przyjąć proponowaną zmianę, odstąpić od umowy za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat bez obowiązku ponoszenia opłaty za odstąpienie albo odstąpić od umowy i przyjąć zastępczą imprezę turystyczną, jeżeli organizator taką oferuje.
Kiedy zmiana ceny wycieczki jest zgodna z prawem?
Podsumowując, organizator może zmienić cenę imprezy turystycznej tylko wyjątkowo. Musi mieć do tego wyraźną podstawę w umowie, a przyczyna podwyżki musi wynikać wprost z ustawy. Podwyżka może dotyczyć przede wszystkim wzrostu kosztów paliwa podatków i opłat albo zmian kursów walut. Podróżni zyskują jednak szczególną ochronę przed zmianą ceny w terminie gdy do wyjazdu pozostało 20 dni, jak również na wypadek wzrostu ceny przekraczającego 8% ceny całkowitej imprezy.
Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić, czy zawiera ona postanowienia przewidujące zmianę ceny. Obowiązujące regulacje prawne nie zakazują każdej podwyżki, ale chronią podróżnego przed podwyżką dowolną, niejasną i wprowadzoną bez podstawy prawnej. Aby zapewnić sobie spokojniejsze odliczanie do urlopu, można też rozważyć często oferowane przez biura podróży odpłatne gwarancje stałości ceny. Z kolei w razie otrzymania od organizatora informacji o dopłacie — należy żądać jasnego uzasadnienia i konkretnego wyliczenia.
Źródło: ustawa z dnia 24 listopada 2017 r. – o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (t .j. Dz. U. z 2023r. poz. 2211),
Absolwentka prawa na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Zajmuje się analizą zagadnień z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego i konsumenckiego. Wpisana na listę radców prawnych OIRP w Katowicach.